Regresar   |  
jazmín ri tse Istmo   |   Lengua Mazateco, San Jerónimo Tecóatl
Traducciones:
jazmín ri tse Istmo
ꞌÉn-ná (Mazateco, San Jerónimo Tecóatl)
Flor de esquite, Guie’ Xhuuba’, Jazmín del Istmo, jazmín ri tse Istmo, yazmin ki Istmo
Cédulas similares

jazmín ri tse Istmo

ꞌÉn-ná
 
Jardín Etnobiológico de Oaxaca

Jomí jan jokjoán xakjín

  • īzquixōchitl mí (nga én xiyee); ya tjenni; naxó nchitin
Je yájè xákjín mani xka borraja, koati xka ijñá ri xichaa, (jeriti sasanile mí nga kastía), koati jñári heliotropo mí kori no me olvides mí. Kjínmani xka jñári tsjajno kjoán, tjaèn bisó, kjín ri ya atjón yála naxó ri bajála jonikji cho nayákji se nga bijna xkoya.

Ña Majchá

Ya jin ijñá ñani nindó montecristo mí, ya makjoni naxaenandá Honduras, Guatemala ko ri el Salvador mí. Ya majchá ngi ijñá ñani ‘ifii sinyá, ya ñani nyán nde. Tikje fi jin’’jín’iná chjita ri xaén nangi ya kjoáchjá nangi ri tsjèyaa, joonda Guatemala skanda Michoacán. Ya sakóná jonda ndae, ya bitjé chjita ya nditsín ‘ingoo jna koati ya nchá iken.

Me’isa ri yaa ‘ata tse josín kinrobáni kjoátsee

Je naxó jazmín ri tse Istmo mí, ya baxkijin najmí axaé ko só ri kisixkóní én xiyee nó 1520, ke nga kje ka’ingijín naxaenandá ri Tenochtitlan mí. Jñá chita nami ri ji jin tijtónná kamála kichja én xiyee konami kitsee nga naskátsó que nga njtani, jo xajon tsakindanta nga tsakixkó: jñári Cantares Mexicanos mí kori Romances de los Señores de la Nueva España mí. Je naxó jazmín ri tse Istmo mí, o tsá naxó nyitin mí, ya ti tijta ata tsee ndi nasó ri tsee ngió mí, jeri nda bajtani ri tejate mí, nandá najmé ko ngió ri bi sindaa Naxitsje. Cacahuaxōchitl mí nga én xiyee. Bi tijna jngobi én axaé je, ko én ri jotsóni:
Mā īzquixōchìtli
īhuān cacahuaxōchìtli
mā onmoyāhua
mā ontzètzelihui
ye nicān huēhuētitlan
in ontāhuiyacān.
Jñá naxó nchitin
ko naxóla ngió
kata tjon’njtíbaa kjoanni nda ndae,
joni ngoya la tsjí koasín kata baa nda ndae
bi atala chrjoba ri faane ni ndsaa
si tsjala ‘ijoná.

Josín machjén nandae

Ya ‘ika nditsinla ‘ingo sakóná yá jñá nandae, Bi ika naxaenandá Naxitsjee, joni bi chraña ñani San Andrés Huayapam mí. Jñá ‘ichjín zapoteca ri istmo mí tse ya Naxaenandá Tehuantepec, ñó tsjakee, naxó jñá, si ñójin sí ‘axaejinni tsjajko ke nga fi sí ri vela tsóla, sí ri batsje jtín. Guie’ Xhuuba’ mí jinla nga én zapoteco. Jin la chjón ya nangi ya. Jeri bupu mí, koati jé ma’axaeni naxóje nandá najmé ko ngió ri siyaa nga koati sí bitjo, koatisín sín joni ri guie’ chaachi mí.

Je naxó ‘axae jé bi jardín

Bi jardín etnobiológico mí, bi Naxitsjee. Jngo tsakítjéjin yá naxó jé, imela ‘ijón metro nga, tanga tajó timangana. Chjita Istmo kitsjaa koatjónajin, tikela jó metro ngani ngake. Kjoákjín kjá mijénnajin tsaki sijchájin tola, tanga niki bajála. Kjoaxila’ila chjita ri be ya istmo: nga nikiró koasín majchá, takeró tsá signa nginde tsjaa kuijtsjén.
Traducción y voz en lengua ꞌÉn-ná (Mazateco, San Jerónimo Tecóatl): San José Vistahermosa, Zoquiapam Oaxaca , Fundación Alfredo Harp Helú, Oaxaca A.C.
*gabriela.garcia.bijc@gmail.com
Editor responsable: Enrique Scheinvar Gottdiener , escheinvar@gmail.com
Cédula de información de Jazmín del Istmo en lengua én-ná

Forma de citar:

De Ávila A. 2026. jazmín ri tse Istmo (Mazateco, San Jerónimo Tecóatl; García-García G.). v.1.10 Cédulas del Jardín en lenguas originarias. https://cedulasdeljardin.mxcedula/JebOax/jazmindelistmo_maa accesado el 54 de septiembre de 2026
Esta versión: v.1.1
Versiones previas: Aún no hay versiones previas
Compartir esta cédula en tus redes
Licencia. Se concede permiso para copiar, distribuir y/o modificar este documento bajo los términos de la Licencia de Documentación Libre de GNU, Versión 1.3 o cualquier versión posterior publicada por la Free Software Foundation; sin Secciones Invariantes, Textos de Portada y Textos de Contraportada.
Visitas: 25    
Programación y mantenimiento

Enrique Scheinvar
Investigador por México, Secihti/JebOax
enrique.scheinvar@secihti.mx

Diseño web

Alma Lizeth Pérez Bautista
Servicio social, JebOax, 2023

Enrique Scheinvar
Investigador por México Secihti/JebOax, 2025

Licencia

Este software se distribuye bajo la Licencia Pública General de GNU (GPL) versión 3, lo que significa que es software libre: puedes usarlo, copiarlo, modificarlo y redistribuirlo bajo los términos de la licencia. El código fuente está disponible públicamente para fomentar la transparencia, la auditoría técnica y el desarrollo colaborativo.